Μια ιστορία φρίκης και ντροπής από τα χρόνια της τουρκοκρατίας στα νησιά. Το 1905, στη Λέσβο, ένας πατέρας δολοφόνησε τη 17χρονη κόρη του επειδή αρνήθηκε να παντρευτεί τον άνδρα που της επέβαλαν.
Η Λέσβος στις αρχές του 20ού αιώνα
Το 1905 η Λέσβος βρισκόταν ακόμα υπό οθωμανική κατοχή. Η κοινωνία ήταν αυστηρά πατριαρχική· η γυναίκα δεν είχε δικαίωμα να επιλέξει σύζυγο ή να πει όχι σε έναν «κανονισμένο» γάμο.
Στο χωριό Ανεμώτια, ζούσε η οικογένεια Στεργίου, άνθρωποι φτωχοί αλλά σεβαστοί. Ο πατέρας, Αναστάσιος Στεργίου, ήταν γνωστός για την τραχύτητά του. Η κόρη του, Μαριγώ, 17 ετών, ήταν όμορφη, μορφωμένη για τα δεδομένα του χωριού και είχε προξενητή: έναν πολύ μεγαλύτερό της άνδρα, πλούσιο κτηματία.
Η άρνηση που έγινε «ντροπή»
Η Μαριγώ αρνήθηκε τον γάμο. Είχε ήδη ερωτευθεί έναν νέο, φτωχό δάσκαλο από το διπλανό χωριό. Η άρνησή της προκάλεσε σκάνδαλο: «Η κόρη προσβάλλει τον πατέρα της», έλεγαν οι συγχωριανοί.
Ο Αναστάσιος προσπάθησε να τη συνετίσει. Της απαγόρευσε να βγαίνει από το σπίτι και της έλεγε ότι «μια γυναίκα χωρίς υπακοή δεν έχει τιμή». Όμως εκείνη επέμεινε. Έφτασε στο σημείο να του πει πως θα έφευγε με τον αγαπημένο της, προκαλώντας την οργή του.
Η μέρα της φρίκης
Το πρωί της 10ης Ιουνίου 1905, η Μαριγώ τόλμησε να φύγει από το σπίτι για να συναντήσει τον δάσκαλο. Ο πατέρας της την πρόλαβε στον δρόμο.Οι μάρτυρες είπαν πως τη χτύπησε μπροστά σε όλο το χωριό και τη μετέφερε σέρνοντάς την πίσω. Το απόγευμα, μέσα στο σπίτι, σε κατάσταση τυφλής οργής, την πυροβόλησε με την καραμπίνα του.
Η μητέρα της έτρεξε να τη σώσει, αλλά ο Αναστάσιος τη σταμάτησε:
«Καλύτερα νεκρή παρά ντροπιασμένη», φώναξε, σύμφωνα με την εφημερίδα Ακρόπολις της 13ης Ιουνίου 1905.
Η σύλληψη και η δίκη
Ο δράστης δεν προσπάθησε να διαφύγει. Παρέδωσε μόνος του το όπλο στις οθωμανικές αρχές και ομολόγησε:
«Έπραξα ως πατέρας, όχι ως φονιάς».
Η δίκη έγινε στη Μυτιλήνη, παρουσία πλήθους. Ορισμένοι τον χειροκρότησαν, θεωρώντας ότι «προστάτεψε την τιμή του».Οι εφημερίδες όμως μίλησαν για «έγκλημα βαρβαρότητας» και άνοιξαν για πρώτη φορά δημόσια συζήτηση για τα εγκλήματα τιμής και τη θέση της γυναίκας.
Ο Στεργίου καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, αλλά πέθανε στη φυλακή δύο χρόνια αργότερα, χωρίς ποτέ να μετανοήσει.
Η κοινωνική σημασία του εγκλήματος
Η υπόθεση της Μαριγώς έγινε σύμβολο της καταπίεσης των γυναικών στην προπολεμική Ελλάδα. Για πρώτη φορά, ο Τύπος -ιδίως η Εστία- μίλησε ανοιχτά για το δικαίωμα της γυναίκας στην επιλογή συζύγου.
Το 1905 μπορεί να μοιάζει μακρινό, αλλά η ιστορία της νεαρής Λεσβίας δείχνει πώς η έννοια της «τιμής» μπορούσε να μετατραπεί σε όπλο θανάτου μέσα στο ίδιο το σπίτι.
Ένα έγκλημα που έγινε μάθημα
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το «έγκλημα της Λέσβου» εξακολουθεί να αναφέρεται στα πανεπιστημιακά συγγράμματα κοινωνιολογίας και εγκληματολογίας ως πρώτη δημόσια καταγραφή εγκλήματος τιμής στην Ελλάδα.
Μια ιστορία που δείχνει ότι η τιμή χωρίς ανθρωπιά δεν είναι αξία, αλλά καταστροφή.
Αληθινά εγκλήματα της παλιάς Ελλάδας
Αν σε ενδιαφέρουν παρόμοιες ιστορικές υποθέσεις:
